Wyroki sądów

Ustalanie limitów punktów sprzedaży alkoholu w konkretnych miejscowościach lub dzielnicach

Do powyższej kwestii odniósł się wojewoda lubelski rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia 10 marca 2010 r. (sygn. akt NK.II.0911-94/10), wskazując, że: „Podejmując uchwałę w sprawie ustalenia liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych, rada gminy jest obowiązana określić ogólną liczbę tych punktów. W delegacji ustawowej nie ma upoważnienia do wskazywania konkretnych miejscowości, przy określaniu liczby punktów sprzedaży napojów alkoholowych”. Podkreślenia wymaga jednak, że w chwili obecnej zagadnienie to nie jest przedmiotem ugruntowanej linii orzecznictwa.

Prohibicja

Naczelny Sąd Administracyjny, ośrodek zamiejscowy w Rzeszowie, w wyroku z dnia 21 maja 1997 r. (sygn. akt SA/Rz 145/97) stwierdził, że niezgodna z prawem jest zerowa liczba punktów sprzedaży napojów alkoholowych. W uzasadnieniu wskazano, że rada gminy jest uprawniona do wprowadzania na swym terenie regulacji prowadzącej do ograniczenia dostępności napojów alkoholowych, nie zaś do całkowitego zakazu ich sprzedaży. „Działanie takie uznać należy, zdaniem sądu, za działanie zmierzające do obejścia prawa. Płynie stąd, jak się wydaje, wniosek, iż jakkolwiek przedmiotowa regulacja służyć ma ograniczeniu dostępności napojów alkoholowych, nie może ona jednak prowadzić do sytuacji, w której dostęp do napojów alkoholowych zostanie formalnie (jak to miało miejsce w omawianym przypadku) lub też faktycznie (przykładowo wskazanie jednego punktu sprzedaży napojów alkoholowych na kilkusettysięczną gminę) uniemożliwione”.

Ustalanie odległości punktów sprzedaży alkoholu od miejsc chronionych

W wyroku z dnia 19 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził nieważność uchwały dotyczącej usytuowania punktów sprzedaży alkoholu, w której określono, że tego typu miejsca powinny być oddalone o co najmniej 10 m od kościołów, cmentarzy, szkół i przedszkoli. Sąd uznał, że „przyjęta przez Radę Gminy D. odległość 10 m od obiektów chronionych oznacza bardzo bliskie, bezpośrednie sąsiedztwo z takimi obiektami, co oczywisty sposób kłóci się z koniecznością realizowania obowiązku ograniczania dostępności alkoholu, w szczególności w stosunku do osób nieletnich”.

Postępowanie w sytuacji, gdy limit punktów sprzedaży alkoholu jest mniejszy niż liczba wniosków o zezwolenie

„Właściwy organ samorządu terytorialnego ma obowiązek prowadzenia jednego postępowania administracyjnego z udziałem wszystkich przedsiębiorców, którzy złożyli stosowny wniosek, a tym samym doręczenia im decyzji o udzieleniu zezwolenia na sprzedaż alkoholu jednemu lub kilku podmiotom, o której mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, a to dla umożliwienia złożenia odwołania tym przedsiębiorcom, którzy takiego zezwolenia nie uzyskali” (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2012 r.).

Ustalanie godzin, w których dopuszczalna jest sprzedaż alkoholu

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi nie zawiera regulacji w tym zakresie. Art. XII ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks pracy upoważnia jednak gminy do określania dni i godzin otwierania oraz zamykania placówek handlu detalicznego, zakładów gastronomicznych i zakładów usługowych. Mimo to sądy jednoznacznie opowiadają się przeciwko możliwości regulowania uchwałami rady gminy godzin sprzedaży i podawania alkoholu. Dla przykładu można przytoczyć wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2008 r.:

„Art. XII § 1 Przepisów wprowadzających Kodeks pracy nie określa przesłanek ani ograniczeń w ustalaniu czasu pracy placówek. Jednak wszelkie kwestie związane ze sprzedażą alkoholu zostały uregulowane w ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Artykuł 12 ustawy stanowi, że rada gminy ustala, w drodze uchwały, dla terenu gminy (miasta) zarówno liczbę punktów sprzedaży napojów zawierających powyżej 4,5% alkoholu (z wyjątkiem piwa), przeznaczonych do spożycia poza miejscem sprzedaży, jak i zasady usytuowania owych miejsc oraz warunki sprzedaży tych napojów. Natomiast ustalanie godzin sprzedaży tych napojów stanowi przekroczenie kompetencji rady w tej materii”.

Zakaz sprzedawania lub spożywania alkoholu w danym miejscu ze względu na szczególne wydarzenia

Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 grudnia 2011 r.: „Ustawodawca w przepisie art. 14 ust. 6 ustawy dał organom stanowiącym samorządu terytorialnego kompetencję do wprowadzenia dodatkowych zakazów sprzedaży napojów alkoholowych o charakterze stałym bądź też czasowym na wyznaczonych obszarach gminy »ze względu na charakter tych miejsc«, a już nie ze względu na wagę odbywających się tam uroczystości czy wydarzeń”.

Poszerzanie listy miejsc objętych zakazem sprzedaży alkoholu, np. o stacje benzynowe

Wyrok Naczelnego Sądu Najwyższego z dnia 17 kwietnia 1997 r.: „Redakcja art. 14 ust. 6 ustawy wskazuje, że upoważnienie rady gminnej do wprowadzenia stosownych zakazów służyć ma nie generalizacji, ale jedynie poszerzeniu zakresu stosowania tego typu zakazów także na inne miejsca, obiekty lub obszary, nie objęte wyliczeniem określonym w art. 14 ust. 1 ustawy, i to wyłącznie o tyle, o ile okaże się to uzasadnione ze względu na ich charakter. Należy więc przyjąć, że przepisy gminne wydawane na podstawie art. 14 ust. 1 powołanej ustawy nie mogą być formułowane jako normy ogólne w stosunku do norm samej ustawy, w tym także w stosunku do normy określonej przepisem art. 14 ust. 1 ustawy. Oznacza to, że przepisy gminne wydawane na podstawie art. 14 ust. 6 powołanej ustawy w celu wskazania miejsc, obiektów lub określonych obszarów gminy, na które rozciągać się ma obowiązywanie czasowego lub stałego zakazu sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych, nie mogą posługiwać się sformułowaniami pełniącymi funkcję semantyczną tzw. nazw ogólnych i generalnych zarazem (jak np. ulice, place, parki, skwery, obiekty sportowe, obiekty rekreacyjne, sklepy, place zabaw, wnętrza blokowe, klatki schodowe, cmentarze), którym przyporządkowany jest ogół desygnatów danego rodzaju, bez możliwości ich indywidualizacji i uwzględnienia ich charakteru. Przeciwnie, przepisy gminne wydawane na podstawie art. 14 ust. 6 powołanej ustawy w celu wskazania innych aniżeli wymienione w art. 14 ust. 1 – ust. 5 tej ustawy miejsc, obiektów lub obszarów, w odniesieniu do których dodatkowo wprowadza się (czasowy lub stały) zakaz sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych, zasadniczo powinny się posługiwać takimi zwrotami językowymi, które pełnią funkcje semantyczne nazw jednostkowych lub grupowych określonych miejsc, obiektów lub obszarów i zarazem pozwalają je indywidualizować i odróżniać (także ze względu na ich charakter) od innych tego samego rodzaju miejsc, obiektów lub obszarów publicznych na terenie gminy”.

W opracowaniu wykorzystano fragmenty książki Dąbrowska K., Łukowska K. „Zadania i kompetencje gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych. Aspekty prawne i praktyka działania”. Wydanie II. Wydawnictwo Fundacja Etoh.